تاریخ انتشار:  ۱۴۰۲/۰۲/۲۶  -   تعداد بازدید:  430

---

 

سرطان یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت در جهان است و عوامل مختلفی از جمله افزایش سن، سابقه خانوادگی، مصرف دخانیات، برخی عفونت‌ها، چاقی و عوامل محیطی می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند. بااین‌حال، همه عوامل مطرح‌شده در فضای مجازی از پشتوانه علمی کافی برخوردار نیستند و ارتباط آماری میان دو پدیده لزوماً به معنای رابطه علت و معلولی نیست.

در این مقاله، ۱۰ عامل مرتبط با سبک زندگی و عادت‌های روزمره را بررسی می‌کنیم و توضیح می‌دهیم کدام موارد شواهد علمی معتبرتری دارند و درباره کدام ادعاها باید با احتیاط بیشتری قضاوت کرد.

۱. پوشیدن کفش پاشنه‌بلند و خطر سرطان

پوشیدن کفش پاشنه‌بلند ممکن است باعث فشار بر پاها، درد مفاصل، تغییر نحوه راه رفتن و بروز برخی مشکلات اسکلتی‌عضلانی شود. بااین‌حال، شواهد علمی معتبری وجود ندارد که پوشیدن کفش پاشنه‌بلند را به‌طور مستقیم عامل ایجاد سرطان بدانیم.

التهاب مزمن در برخی بیماری‌ها می‌تواند با افزایش خطر بعضی سرطان‌ها ارتباط داشته باشد؛ اما نمی‌توان این موضوع را به آسیب ناشی از کفش پاشنه‌بلند تعمیم داد. انتخاب کفش مناسب همچنان برای حفظ سلامت پاها و مفاصل اهمیت دارد.

۲. سرماخوردگی و عفونت‌ها؛ آیا خطر سرطان را افزایش می‌دهند؟

سرماخوردگی معمولی به‌عنوان یک بیماری ویروسی شایع، عامل شناخته‌شده سرطان محسوب نمی‌شود. بنابراین، این ادعا که طولانی شدن سرماخوردگی به‌تنهایی باعث افزایش خطر سرطان در سال‌های آینده می‌شود، پشتوانه علمی کافی ندارد.

بااین‌حال، برخی عفونت‌های مشخص می‌توانند خطر ابتلا به انواع خاصی از سرطان را افزایش دهند. برای مثال، ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) با سرطان دهانه رحم و برخی سرطان‌های دیگر ارتباط دارد و عفونت مزمن هپاتیت B و C می‌تواند خطر سرطان کبد را افزایش دهد.

واکسیناسیون علیه HPV و هپاتیت B، در صورت برخورداری از شرایط لازم، از راهکارهای مهم پیشگیری از برخی سرطان‌هاست.

۳. مکمل‌ها و مولتی‌ویتامین‌ها؛ آیا از سرطان پیشگیری می‌کنند؟

بسیاری از افراد تصور می‌کنند مصرف روزانه مولتی‌ویتامین‌ها و مکمل‌های آنتی‌اکسیدانی می‌تواند از بروز سرطان جلوگیری کند. بااین‌حال، شواهد علمی کافی برای توصیه عمومی مکمل‌های ویتامینی با هدف پیشگیری از سرطان وجود ندارد.

مصرف دوزهای بالای برخی مکمل‌ها حتی می‌تواند زیان‌آور باشد. برای نمونه، مصرف مکمل بتاکاروتن با دوز بالا در افراد سیگاری و برخی افراد در معرض خطر، با افزایش خطر سرطان ریه ارتباط داشته است.

بهتر است نیازهای تغذیه‌ای تا حد امکان از طریق رژیم غذایی متنوع و متعادل تأمین شوند. مصرف مکمل‌ها باید بر اساس نیاز فرد، شرایط پزشکی و توصیه پزشک انجام شود؛ نه صرفاً با هدف پیشگیری از سرطان.

۴. بی‌نظمی در خواب و وعده‌های غذایی

داشتن برنامه منظم خواب و تغذیه می‌تواند به حفظ سلامت عمومی و تنظیم فعالیت‌های روزانه بدن کمک کند. اختلال در ریتم شبانه‌روزی بدن، به‌ویژه در برخی شرایط مانند کار شبانه طولانی‌مدت، در پژوهش‌های علمی از نظر ارتباط احتمالی با خطر بعضی سرطان‌ها بررسی شده است.

بااین‌حال، شواهد کافی وجود ندارد که بی‌نظمی معمول در ساعت غذا خوردن یا دیر خوابیدن در یک شب را به‌تنهایی عامل مستقیم سرطان بدانیم.

برای حفظ سلامت، بهتر است ساعت خواب نسبتاً منظمی داشته باشید، فعالیت بدنی کافی انجام دهید و از رژیم غذایی متعادل پیروی کنید.

۵. مصرف داروهایی مانند استاتین‌ها و آسپیرین

استاتین‌ها داروهایی هستند که برای کاهش کلسترول خون و کاهش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی در افراد واجد شرایط تجویز می‌شوند. آسپیرین نیز در برخی شرایط پزشکی کاربرد دارد؛ اما هیچ‌یک از این داروها نباید صرفاً با هدف پیشگیری از سرطان و بدون ارزیابی پزشکی مصرف شوند.

شواهد موجود برای توصیه عمومی استاتین‌ها یا آسپیرین به‌منظور پیشگیری از سرطان کافی نیست و آسپیرین می‌تواند خطر خونریزی، به‌ویژه خونریزی گوارشی، را افزایش دهد.

اگر این داروها برای شما تجویز شده‌اند، آن‌ها را بدون مشورت پزشک قطع نکنید یا دوزشان را تغییر ندهید. انتخاب دارو باید بر اساس شرایط فردی و میزان سود و زیان احتمالی انجام شود.

۶. دهان‌شویه‌های حاوی الکل

برخی دهان‌شویه‌ها حاوی الکل هستند و درباره ارتباط احتمالی مصرف آن‌ها با سرطان دهان بحث‌هایی مطرح شده است. بااین‌حال، شواهد علمی موجود برای نتیجه‌گیری قطعی درباره اینکه استفاده معمول از دهان‌شویه‌های حاوی الکل به‌تنهایی باعث سرطان دهان می‌شود، کافی نیست.

مصرف دخانیات و نوشیدنی‌های الکلی از عوامل خطر شناخته‌شده سرطان‌های دهان و حلق هستند. در صورت داشتن خشکی یا تحریک دهان، بهتر است دهان‌شویه مناسب را با راهنمایی دندان‌پزشک انتخاب کنید.

همچنین، دهان‌شویه باید مطابق دستورالعمل محصول مصرف شود و بلعیده نشود.

۷. رنگ مو و احتمال ابتلا به سرطان

رنگ مو حاوی ترکیبات شیمیایی مختلفی است و پژوهش‌های متعددی درباره ارتباط احتمالی آن با انواع سرطان انجام شده‌اند. نتایج این مطالعات یکسان نیستند و نمی‌توان گفت استفاده شخصی از رنگ مو به‌طور قطعی باعث سرطان مثانه یا سایر سرطان‌ها می‌شود.

بر اساس بررسی‌های مؤسسه ملی سرطان آمریکا، شواهد درباره ارتباط مصرف شخصی رنگ مو با سرطان‌ها متفاوت است و استفاده شخصی از رنگ مو به‌طور کلی در گروهی قرار نگرفته که سرطان‌زایی آن برای انسان قابل طبقه‌بندی باشد. در مقابل، مواجهه شغلی آرایشگران با برخی مواد شیمیایی نیز موضوع جداگانه‌ای است که باید در ارزیابی خطر بررسی شود.

برای کاهش مواجهه غیرضروری، دستورالعمل محصول را رعایت کنید، از دستکش مناسب استفاده کنید و در محیط دارای تهویه کافی کار کنید.

۸. شبکه‌های اجتماعی، تنهایی و خطر سرطان

استفاده بیش از حد از شبکه‌های اجتماعی ممکن است در برخی افراد باعث کاهش تعاملات حضوری، اختلال در خواب یا کاهش فعالیت بدنی شود. تنهایی و انزوای اجتماعی نیز می‌توانند بر سلامت روان و کیفیت زندگی تأثیر بگذارند.

بااین‌حال، شواهد علمی کافی وجود ندارد که استفاده از شبکه‌های اجتماعی یا کاهش ارتباطات حضوری را به‌طور مستقیم علت سرطان بدانیم.

حفظ ارتباط با خانواده و دوستان، داشتن فعالیت اجتماعی، خواب کافی و استفاده متعادل از فناوری می‌تواند به سلامت عمومی کمک کند؛ اما نباید این توصیه‌ها را با یک روش اثبات‌شده برای پیشگیری مستقیم از سرطان اشتباه گرفت.

۹. نشستن طولانی‌مدت و کم‌تحرکی

نشستن طولانی‌مدت و کمبود فعالیت بدنی با مشکلاتی مانند افزایش وزن، اختلالات متابولیک و افزایش خطر برخی بیماری‌های مزمن ارتباط دارند. پژوهش‌ها همچنین نشان می‌دهند رفتار کم‌تحرک ممکن است با افزایش خطر بعضی سرطان‌ها مرتبط باشد؛ هرچند میزان و نوع این ارتباط برای همه سرطان‌ها یکسان نیست.

برای کاهش کم‌تحرکی، در طول روز به‌طور منظم از جای خود بلند شوید، پیاده‌روی کنید و فعالیت بدنی را در برنامه روزانه قرار دهید. بزرگسالان بهتر است در هفته دست‌کم ۱۵۰ تا ۳۰۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط یا معادل آن انجام دهند و تمرین‌های تقویت عضلات را نیز در برنامه خود بگنجانند.

فعالیت بدنی منظم یکی از راهکارهای مهم برای حفظ وزن سالم و کاهش خطر برخی بیماری‌ها، از جمله بعضی سرطان‌ها، است.

۱۰. آب‌میوه‌های صنعتی و مصرف زیاد قند

آب‌میوه‌های صنعتی ممکن است حاوی قند افزوده باشند و معمولاً نسبت به میوه کامل فیبر کمتری دارند. مصرف مکرر نوشیدنی‌های شیرین می‌تواند دریافت کالری را افزایش دهد و در طول زمان به اضافه‌وزن و چاقی منجر شود؛ چاقی نیز با افزایش خطر برخی سرطان‌ها ارتباط دارد.

بااین‌حال، این ادعا که قند موجود در آب‌میوه مستقیماً سلول‌های سرطانی را تغذیه می‌کند یا خود آب‌میوه صنعتی به‌طور مستقیم باعث سرطان می‌شود، دقیق نیست.

برای انتخاب بهتر، میوه کامل را در اولویت قرار دهید، مصرف نوشیدنی‌های شیرین را محدود کنید و در انتخاب آب‌میوه به میزان قند افزوده و اندازه وعده مصرفی توجه داشته باشید.

چگونه می‌توان خطر ابتلا به سرطان را کاهش داد؟

اگرچه نمی‌توان از تمام سرطان‌ها پیشگیری کرد، رعایت برخی توصیه‌های علمی می‌تواند خطر ابتلا به تعدادی از آن‌ها را کاهش دهد:

• از مصرف دخانیات و قرار گرفتن در معرض دود آن خودداری کنید.

• وزن سالم خود را حفظ کنید و فعالیت بدنی منظم داشته باشید.

• رژیم غذایی متنوعی شامل میوه، سبزیجات، غلات کامل و منابع پروتئینی مناسب انتخاب کنید.

• مصرف گوشت‌های فرآوری‌شده و نوشیدنی‌های شیرین را محدود کنید.

• از مواجهه غیرضروری با نور فرابنفش خورشید و سایر عوامل سرطان‌زای شناخته‌شده پیشگیری کنید.

• واکسیناسیون‌های توصیه‌شده، به‌ویژه واکسن HPV و هپاتیت B در افراد واجد شرایط، را پیگیری کنید.

• درباره غربالگری سرطان متناسب با سن، سابقه خانوادگی و شرایط فردی با پزشک مشورت کنید.

• از مصرف خودسرانه داروها و مکمل‌ها با هدف پیشگیری از سرطان بپرهیزید.

جمع‌بندی

خطر ابتلا به سرطان تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل ژنتیکی، محیطی، عفونی و رفتاری قرار دارد. برخی عادت‌های روزمره، مانند کم‌تحرکی و مصرف مکرر نوشیدنی‌های شیرین، ممکن است به‌طور غیرمستقیم یا در ارتباط با سایر عوامل خطر بر سلامت اثر بگذارند؛ اما درباره مواردی مانند کفش پاشنه‌بلند، سرماخوردگی معمولی و استفاده شخصی از رنگ مو نمی‌توان بدون شواهد معتبر ادعای رابطه مستقیم با سرطان مطرح کرد.

آگاهی از عوامل خطر شناخته‌شده، اصلاح سبک زندگی، واکسیناسیون مناسب و انجام غربالگری‌های توصیه‌شده، از مهم‌ترین اقدامات برای کاهش خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها هستند.

این مطلب با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین تشخیص، غربالگری یا توصیه پزشکی نیست.