- تماس با ما 01133365475
- شنبه تا پنجشنبه (20-8)
- dr.hassanzadeh1346@gmail.com
تاریخ انتشار: ۱۴۰۳/۰۵/۲۰ - تعداد بازدید: 359
دمانس یا زوال عقل به مجموعه‌ای از علائم گفته می‌شود که عملکرد مغز را تحت تأثیر قرار می‌دهد و می‌تواند باعث اختلال در حافظه، تفکر، تمرکز، تصمیم‌گیری، زبان و انجام فعالیت‌های روزمره شود. دمانس بخشی طبیعی از روند سالمندی نیست و با افزایش سن، احتمال بروز آن بیشتر می‌شود.
بیماری آلزایمر شایع‌ترین نوع دمانس است و حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد موارد دمانس را تشکیل می‌دهد. با این حال، دمانس انواع مختلفی دارد و هر نوع می‌تواند علائم و روند متفاوتی داشته باشد.
دمانس چیست؟
دمانس یک بیماری واحد نیست، بلکه اصطلاحی برای توصیف اختلالات مختلفی است که عملکرد سلول‌های مغز را تحت تأثیر قرار می‌دهند. در افراد مبتلا، مشکلات شناختی به اندازه‌ای می‌رسند که می‌توانند بر زندگی روزمره، روابط اجتماعی و استقلال فرد تأثیر بگذارند.
فراموش کردن گاه‌به‌گاه نام‌ها یا محل قرار دادن وسایل، به‌تنهایی نشانه دمانس نیست. نگرانی زمانی بیشتر می‌شود که مشکلات حافظه یا سایر توانایی‌های ذهنی به‌طور مداوم تکرار شوند و در انجام کارهای معمول زندگی اختلال ایجاد کنند.
انواع دمانس
دمانس انواع مختلفی دارد که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:
بیماری آلزایمر
آلزایمر شایع‌ترین نوع دمانس است. این بیماری معمولاً با مشکلات حافظه شروع می‌شود و به‌تدریج می‌تواند توانایی‌های زبانی، تصمیم‌گیری، حل مسئله و انجام فعالیت‌های روزمره را تحت تأثیر قرار دهد.
دمانس عروقی
دمانس عروقی در اثر آسیب به عروق خونی مغز و کاهش جریان خون ایجاد می‌شود. سکته مغزی و بیماری‌های عروقی از عوامل مهم مرتبط با آن هستند.
دمانس با اجسام لویی
این نوع دمانس می‌تواند با تغییرات شناختی، اختلالات حرکتی، مشکلات خواب و توهمات بینایی همراه باشد.
دمانس پیشانی گیجگاهی
در این نوع، بخش‌های پیشانی و گیجگاهی مغز بیشتر درگیر می‌شوند و تغییرات رفتاری، شخصیتی یا اختلال در زبان ممکن است از علائم اولیه باشند.
گاهی نیز بیش از یک نوع آسیب مغزی به‌طور هم‌زمان وجود دارد که به آن «دمانس مختلط» گفته می‌شود.
آیا هر فراموشی نشانه دمانس است؟
خیر. فراموشی می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و همیشه به معنای آلزایمر یا دمانس نیست.
اختلال خواب، افسردگی و اضطراب، عوارض برخی داروها، کمبود ویتامین B12، مشکلات تیروئید، بیماری‌های کبد یا کلیه، مصرف زیاد الکل، آسیب مغزی و برخی بیماری‌های دیگر می‌توانند باعث مشکلات حافظه یا تمرکز شوند.
به همین دلیل، در صورت ایجاد تغییرات قابل توجه در حافظه یا توانایی‌های ذهنی، بررسی پزشکی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برخی از علل ایجادکننده این مشکلات قابل درمان هستند.
علائم دمانس چیست؟
علائم دمانس بسته به نوع و مرحله بیماری متفاوت است، اما شایع‌ترین نشانه‌ها شامل موارد زیر هستند:
• فراموش کردن اطلاعات و اتفاقات اخیر
• پرسیدن مکرر یک سؤال یا تکرار صحبت‌ها
• مشکل در پیدا کردن کلمات مناسب
• کاهش توانایی تمرکز و حل مسئله
• دشواری در انجام کارهای آشنا
• مشکل در مدیریت امور مالی یا برنامه‌ریزی
• گم کردن وسایل و ناتوانی در پیدا کردن آنها
• سردرگمی نسبت به زمان یا مکان
• تغییرات رفتاری و شخصیتی
• کاهش توانایی تصمیم‌گیری
• مشکل در تشخیص مسیر یا مکان‌های آشنا
اگر این علائم به‌تدریج بیشتر شوند و زندگی روزمره فرد را مختل کنند، مراجعه به پزشک ضروری است.
علائم آلزایمر چیست؟
در بسیاری از افراد مبتلا به آلزایمر، مشکلات حافظه از نخستین علائم بیماری هستند. فرد ممکن است اتفاقات اخیر را فراموش کند، یک موضوع را چندین بار بپرسد یا برای انجام کارهایی که قبلاً به‌راحتی انجام می‌داده، به کمک نیاز پیدا کند.
با پیشرفت بیماری، مشکلات دیگری مانند اختلال در صحبت کردن، تصمیم‌گیری، تشخیص مکان‌ها، انجام فعالیت‌های روزمره و تغییرات رفتاری نیز ممکن است ایجاد شوند.
شدت و سرعت پیشرفت علائم در افراد مختلف یکسان نیست.
چه عواملی خطر دمانس را افزایش می‌دهند؟
افزایش سن یکی از مهم‌ترین عوامل خطر دمانس است، اما تنها عامل نیست. برخی عوامل قابل تغییر نیز می‌توانند در افزایش خطر نقش داشته باشند، از جمله:
• فشار خون بالا
• دیابت
• کلسترول بالا
• اضافه‌وزن و چاقی
• کم‌تحرکی
• مصرف سیگار
• مصرف زیاد الکل
• انزوای اجتماعی
• افسردگی
• کاهش شنوایی یا بینایی
• برخی آسیب‌های مغزی
• سکته مغزی
• خواب نامناسب
• آلودگی هوا
به همین دلیل، مراقبت از سلامت قلب و عروق و داشتن سبک زندگی سالم می‌تواند در کاهش خطر اختلالات شناختی در سال‌های بعدی زندگی مؤثر باشد.
دمانس چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص دمانس تنها با یک آزمایش انجام نمی‌شود. پزشک معمولاً درباره علائم، زمان شروع آنها، سابقه پزشکی و داروهای مصرفی سؤال می‌کند و عملکرد حافظه و سایر توانایی‌های شناختی را ارزیابی می‌کند.
بر اساس شرایط فرد ممکن است آزمایش خون، بررسی عملکرد تیروئید و ویتامین‌ها، تصویربرداری از مغز مانند MRI یا CT و سایر بررسی‌های تخصصی نیز انجام شود.
هدف از این بررسی‌ها علاوه بر تشخیص دمانس، پیدا کردن بیماری‌هایی است که ممکن است علائم مشابه ایجاد کنند.
آیا دمانس درمان دارد؟
درمان دمانس به علت ایجاد آن بستگی دارد. در برخی موارد، درمان بیماری زمینه‌ای یا اصلاح عواملی مانند مشکلات تیروئید، کمبود برخی ویتامین‌ها یا عوارض دارویی می‌تواند به بهبود علائم کمک کند.
در آلزایمر و برخی انواع دیگر دمانس، درمان قطعی برای همه بیماران وجود ندارد، اما داروها و روش‌های غیردارویی می‌توانند در کنترل علائم و حفظ عملکرد فرد مؤثر باشند.
برخی داروهای جدید نیز برای مراحل اولیه بیماری آلزایمر در دسترس قرار گرفته‌اند که در افراد واجد شرایط می‌توانند سرعت افت شناختی را تا حدی کاهش دهند. این درمان‌ها برای همه بیماران مناسب نیستند و ممکن است عوارضی داشته باشند؛ بنابراین باید زیر نظر پزشک متخصص انجام شوند.
چگونه می‌توان خطر دمانس را کاهش داد؟
هیچ روشی نمی‌تواند به‌طور قطعی از دمانس جلوگیری کند، اما کنترل عوامل خطر می‌تواند احتمال بروز آن را کاهش دهد.
برای حفظ سلامت مغز در دوران سالمندی بهتر است:
• فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
• رژیم غذایی متعادل و سرشار از سبزیجات، میوه‌ها و مواد غذایی سالم داشته باشید.
• فشار خون، قند خون و کلسترول را کنترل کنید.
• سیگار نکشید.
• از مصرف زیاد الکل خودداری کنید.
• خواب کافی و منظم داشته باشید.
• ارتباطات اجتماعی خود را حفظ کنید.
• مشکلات شنوایی و بینایی را پیگیری و درمان کنید.
• از آسیب‌های مغزی، به‌ویژه ضربه به سر، پیشگیری کنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر فرد یا خانواده او متوجه تغییرات مداوم در حافظه، رفتار، توانایی تصمیم‌گیری یا انجام فعالیت‌های روزمره شدند، بهتر است برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنند.
تشخیص زودهنگام دمانس می‌تواند به شناسایی علت، درمان مشکلات قابل اصلاح، کنترل عوامل خطر و برنامه‌ریزی بهتر برای مراقبت از بیمار کمک کند.
جمع‌بندی
دمانس یا زوال عقل مجموعه‌ای از اختلالات شناختی است که می‌تواند حافظه، تفکر، زبان و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره را تحت تأثیر قرار دهد. آلزایمر شایع‌ترین نوع دمانس است، اما انواع دیگری مانند دمانس عروقی، دمانس با اجسام لویی و دمانس پیشانی‌گیجگاهی نیز وجود دارند.
هر نوع فراموشی نشانه دمانس نیست و برخی مشکلات حافظه می‌توانند ناشی از بیماری‌ها یا عوامل قابل درمان باشند. بنابراین، مشاهده علائم مداوم و رو به افزایش باید با ارزیابی پزشکی همراه شود. همچنین کنترل فشار خون، قند و کلسترول، فعالیت بدنی، تغذیه سالم، خواب مناسب و حفظ ارتباطات اجتماعی می‌تواند به حفظ سلامت مغز و کاهش خطر دمانس کمک کند.
