اشعه ایکس در بارداری ؛ آیا اشعه ایکس برای جنین خطرناک است؟

تاریخ انتشار:  ۱۴۰۲/۰۲/۲۶  -   تعداد بازدید:  494

یکی از نگرانی‌های رایج زنان باردار، تأثیر اشعه ایکس بر سلامت جنین است. بسیاری از مادران پس از انجام رادیولوژی یا سایر روش‌های تصویربرداری، به‌ویژه زمانی که هنوز از بارداری خود اطلاع نداشته‌اند، نگران احتمال بروز ناهنجاری‌های جنینی می‌شوند.

واقعیت این است که خطر اشعه ایکس در بارداری به عواملی مانند نوع تصویربرداری، میزان دوز دریافتی و مرحله رشد جنین بستگی دارد. در بسیاری از تصویربرداری‌های معمول تشخیصی، میزان اشعه دریافتی جنین پایین است؛ بااین‌حال، تصمیم‌گیری درباره انجام تصویربرداری باید بر اساس ضرورت پزشکی و با نظر پزشک صورت گیرد.

آیا اشعه ایکس در دوران بارداری خطرناک است؟

اشعه ایکس نوعی پرتو یون‌ساز است که در تصویربرداری پزشکی برای بررسی اندام‌های داخلی بدن استفاده می‌شود. میزان پرتو در روش‌های مختلف تصویربرداری یکسان نیست و به نوع دستگاه، تنظیمات تصویربرداری و ناحیه مورد بررسی بستگی دارد.

در تصویربرداری از بخش‌هایی مانند دندان، قفسه سینه یا اندام‌ها، معمولاً جنین در معرض پرتو مستقیم قرار نمی‌گیرد و دوز دریافتی آن بسیار پایین است. در مقابل، تصویربرداری از شکم و لگن ممکن است باعث شود جنین در معرض پرتو بیشتری قرار بگیرد.

بنابراین، نمی‌توان تمام انواع اشعه ایکس را از نظر میزان خطر یکسان دانست. اگر انجام تصویربرداری برای تشخیص یا درمان یک مشکل پزشکی ضروری باشد، پزشک با در نظر گرفتن مزایا و خطرات احتمالی، مناسب‌ترین روش را انتخاب می‌کند.

اگر پس از دریافت اشعه ایکس متوجه بارداری شدم، چه کار کنم؟

اگر پیش از اطلاع از بارداری خود عکس‌برداری با اشعه ایکس انجام داده‌اید، در قدم اول آرامش خود را حفظ کنید. انجام یک تصویربرداری تشخیصی معمول به‌تنهایی به معنای آسیب دیدن جنین نیست.

برای ارزیابی دقیق‌تر، اقدامات زیر توصیه می‌شود:

• با پزشک خود مشورت کنید: نوع تصویربرداری و زمان انجام آن را اطلاع دهید.

• اطلاعات تصویربرداری را ارائه دهید: مشخص کنید از کدام قسمت بدن عکس‌برداری شده و آیا تصویربرداری یک‌بار یا چند بار انجام شده است.

• در صورت نیاز، میزان دوز اشعه بررسی شود: در موارد خاص، متخصص فیزیک پزشکی یا رادیولوژیست می‌تواند دوز احتمالی دریافتی جنین را ارزیابی کند.

• از تصمیم‌گیری عجولانه خودداری کنید: صرف انجام رادیولوژی در اوایل بارداری، به‌تنهایی دلیل پزشکی برای خاتمه بارداری نیست.

میزان خطر باید بر اساس شرایط واقعی هر مورد بررسی شود. در بسیاری از موارد، پس از ارزیابی پزشکی مشخص می‌شود که دوز دریافتی جنین بسیار پایین بوده است.

آیا اشعه ایکس باعث ناهنجاری جنین می‌شود؟

خطرات احتمالی پرتو یون‌ساز به میزان دوز دریافتی و مرحله بارداری بستگی دارند. دوزهای بالا می‌توانند در شرایط خاص خطر آسیب به جنین را افزایش دهند؛ اما دوزهای معمول در بسیاری از روش‌های تصویربرداری تشخیصی بسیار پایین‌تر از محدوده‌هایی هستند که با آثار قطعی بر رشد جنین ارتباط دارند.

همچنین، ناهنجاری‌های مادرزادی ممکن است به دلایل مختلفی ایجاد شوند و نمی‌توان هرگونه اختلال جنینی را به دریافت اشعه نسبت داد.

اگر در دوران بارداری تصویربرداری انجام داده‌اید، پزشک می‌تواند با توجه به نوع بررسی و میزان مواجهه، مشخص کند که آیا ارزیابی یا پیگیری بیشتری لازم است یا خیر.

آیا گیت بازرسی فرودگاه برای زنان باردار خطرناک است؟

میزان مواجهه با پرتو در دستگاه‌های بازرسی فرودگاهی به نوع دستگاه بستگی دارد. برخی گیت‌های عبور افراد از امواج غیریون‌ساز استفاده می‌کنند و با دستگاه‌های اشعه ایکس مورد استفاده برای بررسی چمدان‌ها یکسان نیستند.

در دستگاه‌های معمول بازرسی افراد، میزان مواجهه بسیار پایین است. بااین‌حال، اگر درباره نوع دستگاه یا شرایط خاص خود نگرانی دارید، می‌توانید از مسئولان فرودگاه اطلاعات بگیرید.

نکته مهم این است که نباید همه دستگاه‌های بازرسی را یکسان در نظر گرفت؛ نوع فناوری به‌کاررفته در دستگاه تعیین‌کننده است.

چگونه خطر اشعه ایکس در دوران بارداری را کاهش دهیم؟

برای کاهش مواجهه غیرضروری با پرتو در دوران بارداری، رعایت نکات زیر مفید است:

• پیش از انجام تصویربرداری، احتمال بارداری یا باردار بودن خود را به پزشک و مسئول رادیولوژی اطلاع دهید.

• درباره ضرورت انجام تصویربرداری و امکان استفاده از روش‌های جایگزین، مانند سونوگرافی یا ام‌آر‌آی در موارد مناسب، سؤال کنید.

• در صورت نیاز پزشکی به تصویربرداری، آن را صرفاً به دلیل ترس از اشعه به تعویق نیندازید؛ تأخیر در تشخیص یا درمان نیز ممکن است خطرناک باشد.

• از انجام تصویربرداری‌های غیرضروری خودداری کنید و سوابق عکس‌برداری‌های اخیر را در اختیار پزشک قرار دهید.

جمع‌بندی

اشعه ایکس در بارداری همیشه به معنای خطر برای جنین نیست. در بسیاری از تصویربرداری‌های تشخیصی معمول، دوز دریافتی جنین پایین است؛ اما میزان خطر به نوع تصویربرداری، دوز اشعه و سن بارداری بستگی دارد.

اگر پس از عکس‌برداری متوجه بارداری خود شده‌اید، بهتر است اطلاعات مربوط به تصویربرداری را در اختیار پزشک قرار دهید تا در صورت نیاز، میزان مواجهه بررسی شود. تصمیم‌گیری درباره ادامه بارداری یا انجام آزمایش‌های تکمیلی باید بر اساس ارزیابی پزشکی انجام شود، نه صرفاً نگرانی از دریافت اشعه.